Φάμπρικες

Φάμπικες




Οι φάμπρικες έχουν περάσει από αρκετές φάσεις εξέλιξης.
Η φάμπρικα, με μία πέτρα χρειαζόταν τουλάχιστον τρία άτομα για τη λειτουργία της. Ένας έπρεπε να περπατάει γύρω – γύρω με το ζώο και να σπρώχνει με το “παλαμάκι” τη ζύμη προς το κέντρο της λεκάνης για να αλέθονται καλά οι ελιές. Τα άλλα δύο άτομα έριχναν καινούριες ελιές και, καμιά φορά, βοηθούσαν το ζώο να τραβήξει το ζυγό. Ο νεότερος τύπος φάμπρικας με τρεις ή τέσσερις πέτρες, ήταν πιο αποτελεσματικός, γιατί δούλευε πιο γρήγορα, και χρειαζόταν λιγότερα άτομα για τη λειτουργία του. Οι μυλόπετρες είχαν διαφορετικά μεγέθη και βρίσκονταν σε διαφορετικές αποστάσεις από το κεντρικό αξόνι. Η μεγαλύτερη πέτρα, η πιο κοντά στο αξόνι, είχε, κατά μέσον όρο, διάμετρο 0,71μ, και η μικρότερη, στην έξω άκρη της λεκάνης, 0,46 μ. Δούλευε δε ως εξής: από το κοφίνι στον επάνω όροφο οι ελιές έπεφταν στη μέση το αλωνιού και αλέθονταν, πρώτα με τη μεγαλύτερη πέτρα, και μετά με τις μικρότερες που κινούνταν πιο γρήγορα. Οι πέτρες, με εσωτερικά σιδερένια εξαρτήματα, ήταν δεμένες με σιδερένιες βέργες σε τρία ή τέσσερα οριζόντια δοκάρια για ισορροπία και στήριξη. Το παλαμάκι, δεμένο στο ζυγό, έσπρωχνε αυτόματα τη ζύμη προς το μέσον της λεκάνης.

Από το βιβλίο «Νεροκούρου , παλιές αναμνήσεις» του Ιωάννη Φατσέα δανειζόμαστε :

«Τα ελαιουργεία στη αρχή του 20 ου αιώνα και παλαιότερα αποτελούσαν τις κυριότερες βιομηχανίες στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές. Εκτός του λαδιού ο αγρότης εκμεταλλευόταν την πυρήνα για καύσιμη ύλη και ζωοτροφή , τα κατακάθια του λαδιού (καστιγάρους) για σαπούνι. Με κινητήρια δύναμη τα υποζύγια και τους ανθρώπους έφεραν εις πέρας μια πολύ σπουδαία εργασία για τους αγρότες των ανωτέρω περιοχών, για το λόγο αυτό τα περισσότερα μετόχια και μοναστήρια διέθεταν δικό τους ελαιοτριβείο. Με τον καιρό άρχισαν να εκσυγχρονίζονται με μηχανική κινητήριο δύναμη για την επεξεργασία του ελαιοκάρπου, αυτοκίνητα για τις μεταφορές , διαχωριστήρες κ.α. Σήμερα η τεχνολογία έχει προχωρήσει πολύ στον τομέα αυτό, υπερσύχρονα ελαιουργεία έχουν αντικαταστήσει τα παλαιά , με μεγάλη α0πόδοση σε ποσότητα και ποιότητας ελαιολάδου.

Στα Τζουμπανά υπήρχαν τα αλετριβιδιά του Μιχαήλ Αδρεαδάκη και Γεωργίου Ανδρονικάκη , παππού του Γεωργίου Ανδρονικάκη , σημερινού ιδιοκτήτου του μοναδικού στην περιοχή Νεροκούρου σύγχρονου ελαιουργείου. Στο Νεροκούρου των Λιοδάκη , Μαυρεδάκη Εμ., Αυγέρου Γ. αργότερα Παιδάκη Αρτ. ,των αδελφών Παντελίδη και στο μοναστήρι Αγίου Γεωργίου. Το πρώτο μηχανοκίνητο έγινε γύρω το 1935 από τον Ιωάννη Μαυρεδάκη . Σε όλα τα ερειπωμένα μετόχια και μοναστήρια υπήρχαν αλετριβιδιά. Στον Καλυκά στη θέση Βαγιωνή ανεγέρθη το 1938 σύγχρονο για την εποχή εκείνη συνεταιριστικό ελαιουργείο από διάφορους παραγωγούς. Τη δεκαετία του 50 στο Αγροκήπιο το σύγχρονο επίσης ελαιουργείο του Εμ. Μπαγάκη. Όλα τα ανωτέρω έχουν πάψει να λειτουργούν από χρόνια . Σήμερα υπάρχει μόνο ένα υπερσύχρονο του Γ. Ανδρονικάκη στο μετόχι του Χάτζαλη.»

Ελαιοτριβείο Μονής Χρυσοπηγής Χανίων (18ος αι.)

Η Μονή της Παναγίας της Χρυσοπηγής, που βρίσκεται 3 χλμ. περίπου νότια της πόλης των Χανίων, στην περιοχή του οικισμού Μουρνιές, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ακμαία μοναστήρια της Κρήτης. Το ελαιοτριβείο βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της, εκεί όπου βρίσκονταν αρχικά οι στάβλοι και οι αποθηκευτικοί χώροι της μονής.

Πρόκειται για ένα πολύχωρο επιπεδόστεγο κτίσμα του οποίου τη συνολική μορφή και έκταση δεν γνωρίζουμε επακριβώς. Αιτία γι’ αυτό ήταν η ερήμωση και εγκατάλειψη της μονής για πολλές δεκαετίες, που είχε ως αποτέλεσμα την ερείπωση των κτιρίων της. Σήμερα, ο χώρος του ελαιοτριβείου, μετά και τις γενόμενες αναστηλωτικές εργασίες στις αρχές της δεκαετίας του 1990, χρησιμοποιείται –όπως και στο μετόχι της Μονής στην Αγία Κυριακή Βαρυπέτρου– ως τράπεζα. Στο αρχικό κτίσμα του ελαιοτριβείου ανήκουν μόνο οι τρεις τοξοστοιχίες, με ένα ζεύγος ημικυκλικών τόξων η κάθε μία, που στηρίζονται σε χαμηλούς ορθογώνιους πεσσούς και διαιρούν το χώρο σε τρία τμήματα. Ο αριθμός των τόξων, καθώς και η μορφή τους, οδηγούν σε μια όψιμη χρονολόγηση στον 18ο αι., εποχή στην οποία ανήκουν και άλλα, ανάλογης μορφής ελαιοτριβεία, όπως στο Καρύδι Χανίων του 1763 και το μεγάλο, όμορου στον πύργο, ελαιοτριβείο του Μαρουλά Ρεθύμνου.

Στο εσωτερικό, μοναδικό ίχνος δηλωτικό για τη χρήση του είναι μια μεγάλη μυλόπετρα, που λειτουργούσε μάλλον ως βάση (κατωμύλι) του ελαιόμυλου. Στον ανατολικό τοίχο το νεώτερο τζάκι αντικατέστησε ένα παλαιότερο απλής μορφής, το οποίο ήταν απαραίτητο σε ένα ελαιοτριβείο για τη θέρμανση του νερού.

Το ελαιοτριβείο στο μετόχι του Αγίου Γεωργίου Μορμόρη, στο Νεροκούρου Χανίων
(17ος-19ος αι.)

Το ελαιοτριβείο, ένα ισόγειο πολύχωρο κτίσμα με δίριχτη κεραμωτή στέγη, αποτελεί τη βόρεια πτέρυγα της μονής που φέρει στο μέσο της το Καθολικό, αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Το αρχικό κτίσμα του πρώιμου 17ου αι. ήταν ισόγειο με μικρά ορθογώνια παράθυρα και ενισχυμένες τις γωνίες του από λαξευτή λιθοδομή. Τον ύστερο 19ο αι. έγινε μια εκτεταμένη ανακαίνιση στη μονή κατά την οποία κατασκευάστηκε η κεραμωτή στέγη, προστέθηκε ένας χώρος στα ανατολικά και έγιναν μεγάλες επεμβάσεις στα παράθυρα, με διαμόρφωση του άνω μέρους τους από συμπαγή τούβλα. Ανάλογες επεμβάσεις έγιναν στο ένα εκ των δύο θυρωμάτων της νότιας όψης του ελαιοτριβείου.

Εξαιτίας της πολύχρονης εγκατάλειψής του η στέγη του έχει καταρρεύσει, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην είναι εύκολη η πρόσβαση στο εσωτερικό του, αλλά και να μην είναι διακριτός ο εργαστηριακός εξοπλισμός του. Σε μία πλευρά μόνο σώζεται η βάση του μεταλλικού πιεστηρίου του, που ανήκει στον λεγόμενο πειραιώτικο τύπο με τους δύο σιδερένιους στύλους του ύστερου 19ου –πρώιμου 20ού αι.

 

 



web development and hosting by Hostsun Web Services