Αρχική Σελίδα Ήθη και Έθιμα Ριζίτικο τραγούδι

Ριζίτικο Τραγούδι

Αφιέρωμα στο ριζίτικο τραγούδι


«ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΡΙΖΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ»

Αγαπητή φίλοι και φίλες! Νεροκούρου 7 Ιαν. 2007

Το ΔΣ του Συλλόγου στα πλαίσια στήριξης της πολιτισμικής παράδοσης του τόπου μας αποφάσισε να κάνει ένα μικρό αφιέρωμα στο Ριζίτικο Τραγούδι.

Η Κρήτη έχει μια μακρόχρονη, και πλούσια παράδοση που παραμένει ακόμα ζωντανή, παρά τις πιέσεις που υφίσταται από τη ραγδαία εισβολή ξένων προτύπων ζωής και την μεταβολή που επέφερε η κοινωνική, οικονομική εξέλιξη αλλά και η αστικοποίηση που παρατηρείται σήμερα. Οφείλουμε λοιπόν όλοι μας να σεβόμαστε την παράδοση και να την στηρίζουμε όσο μπορούμε.
Λαμπρό δείγμα της λαϊκής δημιουργίας αποτελεί η ποίηση σε όλες τις μορφές.
Φυσικά κάθε λαός αποτυπώνει στην ποίηση του τα συναισθήματα, τις αγωνίες, τα πάθη και τις αξίες του. Εκφράζει τις ιδέες και τις ελπίδες του. Βρίσκει καταφύγιο στον πόνο και αντλεί δύναμη για να προχωρήσει μπροστά.
Τα ριζίτικα τραγούδια είναι ένα ιδιαίτερα λαμπρό δείγμα ποιητικής τελειότητας.
Είναι παραδοσιακά τραγούδια που δεν συνοδεύονται από χορό. Δημιουργήθηκαν στις ορεινές περιοχές του νομού Χανίων και συγκεκριμένα στα Λευκά Όρη...

Ο όρος “Ριζίτικα” προήλθε από την λέξη ρίζα όπου στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι οι ρίζες-πρόποδες των βουνών. Τα ριζίτικα περιέχουν δεκαπεντασύλλαβο στοίχο με ομοιοκαταληξία . Δεν είναι προϊόντα στιγμιαίας έκφρασης όπως οι μαντινάδες αλλά είναι αποτέλεσμα της συνολικής ανθρώπινης σκέψης της κρητικής ψυχής και σπάνια μιλούν για προσωπικά προβλήματα παρά μόνο για προβλήματα του ανθρώπινου γένους.
Μορφολογικά, τα ριζίτικα μπορούμε να τα χωρίσουμε σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Τα ριζίτικα “της τάβλας” και τα ριζίτικα “της στράτας”. Τα ριζίτικα της τάβλας ακούγονται κατά την διάρκεια κάποιου γεύματος η κάποιας εκδήλωσης χωρίς όμως την συνοδεία μουσικών οργάνων. Σε αντίθεση τα ριζίτικα της στράτας συνοδεύονται από μουσικά όργανα και ακούγονται κατά την διάρκεια κάποιας πορείας(π.χ γαμήλια πομπή)


· Η ιστορία του ριζίτικου.


Χρονολογικά, τα ριζίτικα τοποθετούνται από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι και σήμερα
Το Ριζίτικο τραγούδι υπήρξε ο πιο διαδεδομένος τρόπος εξιστόρησης ενός σημαντικού ιστορικού γεγονότος. Μέσα από την απλή και κατανοητή γλώσσα του Ριζίτικου, ο Κρητικός, που στις πιο πολλές περιπτώσεις ήταν αγράμματος, κατάφερνε να μαθαίνει αλλά και να διαδίδει την ιστορία του νησιού διά μέσου των αιώνων.
Τα Ριζίτικα τραγούδια που αναφέρονται σε ιστορικά γεγονότα είναι πολλά σε αριθμό και σε μελωδίες (σκοπούς) και μέσα από τους στίχους τους διηγούνται τα μεγαλύτερα γεγονότα που συνέβησαν στην Κρήτη, με τραχύ και επιβλητικό τρόπο, έτσι όπως αρμόζει σε αυτό το είδος.
Μέσα από αυτά τα τραγούδια ξεπηδούν μορφές ηρώων και πολεμιστών της Κρήτης, από τα χρόνια του Βυζαντίου έως και σήμερα.
Πολλά ριζίτικα είναι διαχρονικά Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι του πανελλήνια γνωστού και αγαπητού ριζίτικου, «Πότε Θα Κάνει Ξα­στεριά». Η ιστορία του τραγουδιού αυτού δεν σταματάει στην τουρκοκρα­τία· φτάνει μέχρι τις μέρες μας, όπου έγινε τραγούδι αντίστασης των φοιτητών ενάντια στη δικτατορία στην κατάληψη της νομικής σχολής τον Φλεβάρη του 1973
Ο μεγαλύτερος αριθμός των τραγουδιών αναφέρεται στα γεγονότα της εποχής της Τουρκοκρατίας του νησιού. Άλλωστε οι μεγαλύτεροι αγώνες των Κρητών έγιναν τότε, όπως και πήραν την διάσταση του θρύλου οι μεγάλες ηγετικές φυσιογνωμίες.(π.χ.Δασκαλογιάννης)
Ακόμα και η πολυπόθητη λευτεριά από τον οθωμανικό ζυγό δεν ήταν δυνατόν να λείψει από την πλούσια θεματολογία των Ριζίτικων τραγουδιών. « Εσιγανέψαν οι καιροί, παψάνε κι οι ανέμοι,…».
Η θρυλική επανάσταση του Θερίσσου το 1905 περιγράφεται σε πλήθος τραγουδιών εκείνης της περιόδου « Στσι Αλιάκες είς το Θέρισσο, είς έναν βράχο πάνω, κάθετ’ένας σταυραητός με τσι χρυσές φτερούγες…» και το κύριο πρόσωπο που απεικονίζεται στα τραγούδια αυτά είναι βεβαίως ο Ελευθέριος Βενιζέλος….. (Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ακούσομε το τραγούδι «Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γη τόνε τρομάζει …» από τον ίδιο τον Βενιζέλο)
Την περίοδο του Μακεδονικού αγώνα και των Βαλκανικών πολέμων κατά το 1912 πολλοί Κρήτες πολέμησαν και τα κατορθώματά τους εξυμνήθηκαν από την λαϊκή μούσα σε δεκάδες τραγούδια «Με γέλασε ο αυγερινός»,
Τα Ριζίτικα τραγούδια άνθησαν όμως και κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής, θα βρούμε τραγούδια αναφορές στα σημαντικότερα γεγονότα που σφράγισαν την περίοδο από το 1940 – 1945 σε όλη την Κρήτη. « Παιδιά κι ήντα ‘ναι οι μπαλωτές στον πόρο στα Μεσαύλια, στα Φλώρια μες στσι ρεμαθιές»
Εξίσσου σημαντική όμως είναι η «κατάθεση ψυχής» του αειμνήστου ριζίτη Σήφη Καντηλιέρη από τα Κεραμιά Χανίων. Ο ίδιος πικράθηκε και βίωσε τα δεινά του εμφυλίου πολέμου και για αυτό τον λόγο το τραγούδι που έγραψε και τραγούδησε τα λέει όλα : « Παιδιά γιάντα τσι διώχνουνε του τόπου τους αντριωμένους, …»..
Τα ιστορικά τραγούδια της Κρήτης δεν έχουν τέλος. Παραθέσαμε μόλις ελάχιστα παραδείγματα τραγουδιών που εξιστορούν σημαντικά γεγονότα της Κρήτης, όπως αυτά διαδραματίστηκαν στην πολύπαθη διαδρομή της.


· Τα είδη Ριζίτικου τραγουδιού


Η θεματολογία των ριζίτικων ποικίλλει. Έχουμε τραγούδια αναφερόμενα σε ιστορικά γεγονότα, τραγούδια του Χάρου , του θανάτου, τση παρέας, ηρωικά, ερωτικά κ.λπ.
Πολλά από τα ριζίτικα ερμηνεύονται αλληγορικά και ανιχνεύονται σ' αυτά κωδικοποιημένα απελευθερωτικά μηνύματα που μεταφέρονταν σε εποχές δουλείας.

Ηρωικά ριζίτικα. Είναι τα ριζίτικα τα οποία εξυμνούν τους άθλους των ηρώων της εποχής των ακριτών και παραδίδουν τους μύθους και τους θρύλους στις επόμενες γενιές. Τα ριζίτικα αυτά είναι γεμάτα από πολεμική και ηρωική πνοή, παλικαριά των πολεμικών ηρώων, αντικατοπτρίζοντας την ψυχή του Ελληνικού λαού.
“Αγρίμια και αγριμάκια μου ,λάφια μου μερωμένα
πέτε μου που’ν’ οι τόποι σας και πουν τα χειμαδιά σας....”

Ερωτικά ριζίτικα. Είναι τα ριζίτικα που εκφράζουν την αισθηματικότητα του κρητικού λαού με θέρμη για την ερωτική αγάπη και να παίνεσε τα κάλλη ενός αγαπημένου προσώπου ή να εκφράσει τον ερωτικό καημό του.
“Μιαν έμορφη χτενίζετε στου φεγγαριού τον δίσκο...”

Ριζίτικα της ξενιτιάς. Είναι τα ριζίτικα όπου αντικατοπτρίζονται με τα μελανότερα χρώματα, τα βάσανα που έχει ο ξενιτεμός και για εκείνους που φεύγουν αλλά και για εκείνους που περιμένουν για χρόνια την επάνοδο αγαπημένων προσώπων.
“Δεν πάω μα στην ξενιτιά, φοβούμαι μην πεθάνω,...”

Μοιρολόγια. Είναι εκείνα τα ριζίτικα που είναι από τα πιο λυρικά προϊόντα του ευαίσθητου κρητικού λαού, περιέχοντας στους στίχους τους πολύ τραγικότητα όση και τα περιστατικά από τα οποία εμπνέονται.
“Ειντα’ χετε γυρού γυρού κι είναι βαριά η καρδιά σας
δεν τρώτε δεν πίνετε και δεν χαροκοπάτε
πριν έρθει ο χάρος να μας βρει να μασε’ διαγουμίσει
να διαγουμίσει τσι γενιές και να διαλέξει τσι άντρες…”

· Η εξέλιξη και η διάδοση των.

Τα περισσότερα απ' αυτά καθιερώνονται μέσω των λυράρηδων, που εδώ και μερικές δεκαετίες έχουν "υιοθετήσει" το ριζίτικο διασκευάζοντας το, δυστυχώς όχι πάντα επιτυχημένα, και προσαρμόζοντάς το στους κανόνες λειτουργίας της διασκέδασης, που διαφέρει σημαντικά από τον τρόπο ψυχαγωγίας των ριζιτών μερακλήδων (χαρακτηριστικά παραδείγματα τα καθιερωμένα πλέον τραγούδια του Κώστα Μουντάκη "Εζευγαρώσαν τα πουλιά", "Αητός σε χώμα δεν πατεί" και "Ο θάνατος του Λυράρη

Σήμερα το ριζίτικο λειτουργεί ακόμη με τον παραδοσιακό τρόπο, κυρίως όμως στα πλαίσια ομάδων συνειδητοποιημένων φίλων του, που συχνά οργανώνονται σε συλλόγους για την προστασία του.(π.χ. Ριζίτική παρέα του Λαογραφικού Ομίλου Χανίων που μας τιμά σήμερα)

· Επισημάνσεις


Αναμφίβολα για να υπάρχουν και να είναι ζωντανά τόσους και τόσους αιώνες κάποια δύναμη αθάνατη τα συγκρατεί και τα ανανεώνει στην πορεία του χρόνου.
Δεν θα ήταν υπερβολή εάν θα λέγαμε ότι το ριζίτικο τραγούδι είναι ο καθρέφτης της ψυχής του λαού μας, το μέτρο της πνευματικότητας και το πιστοποιητικό της ανθρωπιάς μας .
Συμπερασματικά ποτέ άλλοτε δεν έχει τραγουδηθεί η ανδρεία και η τιμή, η λεβεντιά η πρεπειά, η ιστορία και ο πολιτισμός, όπως στα Ριζίτικα τραγούδια της Κρήτης. Και έτσι πρέπει να παραμείνουν, σαν φωτεινός φάρος στους «ύποπτους» και «παράλογους» καιρούς που ζούμε. Αυτό θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από εμάς .

επιμέλεια κειμένου: Γιώργος Περουλάκης

Πηγές πληροφόρησης:

«Ριζίτικα τραγούδια της Κρήτης» Μιχ.Βλαζάκη , «Το χωριό Μουστάκος Χανίων» Γ.Περάκη,
«Σφακιανά ριζίτικα» Ειρ.Σπανδωνίδη,. « Ο Κρητικός τραγουδιστής» Π.Βαβουλές
«Ριζίτικα, τα δημοτικά τραγούδια της Κρήτης» Σταμ.Αποστολάκης,
Οι ρίζες των ριζίτικων τραγουδιών» Νικ. Καβρουλάκης

 



web development and hosting by Hostsun Web Services